Waarom ben ik zo gepassioneerd over het verbeteren van digitale toegankelijkheid? Het korte antwoord op deze vraag is dat dit het leven van mensen met een beperking aanzienlijk kan verbeteren. Dit werd mij nog eens duidelijk door een concrete situatie uit mijn eigen omgeving.
Ziekte maakt verdrietig en machteloos
Gisteren sprak ik een bekende die sinds kort aan een oogziekte leidt waardoor hij steeds slechter ziet. Hij ziet nu alleen nog vage schimmen of contouren en in het centrum van zijn gezichtsveld is alleen nog een zwarte vlek zichtbaar. Hij heeft een respectabele leeftijd bereikt, is nog altijd heel actief in het verenigingsleven en houdt zich veel bezig met wat er speelt in de maatschappij. Hij gebruikt internet op zijn computer, smartphone en tablet dan ook dagelijks, onder andere om interessante blogs te lezen en om bankzaken te regelen voor hem en zijn vrouw. Dat hij dit nu niet of nauwelijks meer kan doen, maakt hem heel verdrietig en machteloos.
Hulpmiddelen voor digitale toegankelijkheid
In ons gesprek vertelde ik waar ik me mee bezighoud en dat zijn apparaten hulpmiddelen bevatten die hem kunnen helpen om websites en apps te lezen en te bedienen. In plaats van te kijken en te lezen, kan hij het scherm namelijk laten voorlezen met gratis en ingebouwde schermlezers. In zijn geval zijn dat Narrator voor zijn Windows-computer en TalkBack voor zijn Android-smartphone en -tablet. Voor anderen die Apple-apparaten gebruiken gaat het om VoiceOver. Zelf had hij al wel ontdekt hoe hij het scherm kan inzoomen en dat hij met een AI-spraakassistent zijn smartphone kan bedienen, maar deze schermlezers (ook wel screenreaders genoemd) zijn nieuw voor hem.
Het is niet direct mijn werk om mensen uit te leggen hoe deze schermlezers werken en daar krijgt hij binnenkort al hulp voor vanuit het ziekenhuis. Wel wilde ik hem alvast laten ervaren wat zo’n schermlezer doet. Daarom heb ik een laptop gepakt en gevraagd wat hij graag weer wil kunnen doen. Het eerste dat in hem opkwam, was dat hij graag blogs leest op een bepaalde nieuwswebsite, zodat hij op de hoogte blijft van de actualiteiten. Samen probeerden we daar te komen, maar we ontdekten ook dat dit niet heel eenvoudig was.
Toegankelijkheidsproblemen op websites
In mijn werk gebruik ik regelmatig een schermlezer om te ontdekken wat deze opleest op een webpagina die ik aan het testen ben. Hierdoor ben ik er al aan gewend geraakt dat je als gebruiker heel veel informatie te horen krijgt. Voor hem was dit echter nieuw en erg overweldigend. Ook moest hij wennen aan de toetscombinaties die nodig zijn om de schermlezer te starten of te stoppen en om te kunnen navigeren door de computer en op de website. Voor hem betekent dit dat hij moet gaan leren om te weten waar welke toets zich op het toetsenbord bevindt.
Eenmaal aangekomen op de website, moesten we op elke pagina eerst langs heel veel links die zich bovenaan bevinden, zoals het logo, een zoekveld, links naar social media en het hoofdmenu. Soms kreeg je te veel informatie te horen bij een link en soms te weinig. Bij het zoekveld werd bijvoorbeeld alleen voorgelezen dat het een invulbaar veld was, maar niet waarvoor het veld bedoeld was. Er was op deze website ook geen manier om al deze links over te slaan. Wel zou hij eventueel met een sneltoets naar de eerste kop op de pagina kunnen gaan, maar daarvoor moest hij eerst weten welke toets op zijn toetsenbord hij kon gebruiken. De koppenstructuur op deze website was ook niet heel logisch, waardoor dit eigenlijk niet een handige manier was. Het lukte uiteindelijk wel om de blogs te lezen, maar dit verliep zeker niet vlekkeloos. Als toegankelijkheidsconsultant kon ik gelijk een paar verbeterpunten vinden voor deze specifieke website, waardoor de ervaring in ieder geval iets prettiger zou kunnen worden.
Vergelijkbare situaties met ontoegankelijke websites
Deze ervaring lijkt op een situatie die ik ongeveer 8 jaar geleden tegenkwam bij een toenmalige collega, en wat toen één van de redenen was dat ik mij verder ging verdiepen in het onderwerp digitale toegankelijkheid. Deze collega had ook een visuele beperking en gebruikte meerdere hulpmiddelen om zijn kantoorbaan achter de computer alsnog te kunnen uitoefenen. Hij mopperde nog wel eens op deze hulpmiddelen, omdat die niet altijd goed werkten. Wat hij toen echter niet wist, was dat dit niet aan die hulpmiddelen lag, maar aan de websites en programma’s die hij gebruikte. Die waren niet op zo’n manier ontworpen dat die hulpmiddelen daar goed mee overweg konden.
Is er dan niets veranderd qua digitale toegankelijkheid?
Blijkbaar komen vergelijkbare problemen nog steeds voor en dat is natuurlijk jammer. Toch raak ik daar niet moedeloos van, want ik zie op meerdere gebieden wel veel stappen in de goede richting. Bijvoorbeeld overheidsorganisaties en banken zijn veel toegankelijker geworden in de laatste jaren. Digitale toegankelijkheid blijft echter een onderwerp waar continu rekening mee gehouden moet worden. Als dit zo vroeg mogelijk wordt meegenomen in het design, het ontwerp en de content van websites en apps, dan denk ik zeker dat dit geen probleem meer hoeft te zijn.
De ontwikkeling van generatieve AI-systemen is hierbij wel bepalend. Dit wordt steeds meer ingebouwd, bijvoorbeeld om sneller nieuwe websites, apps en content te kunnen creëren. Als daarbij niet goed rekening wordt gehouden met de digitale toegankelijkheid ervan, kan dat leiden tot een verslechtering. Als digitale toegankelijkheid wel goed wordt meegenomen, kan het er juist toe leiden dat de websites, apps en content snel beter worden. Laten we hopen op het laatste.
Digitale toegankelijkheid is niet alleen voor mensen met visuele beperkingen
Digitale toegankelijkheid wordt vaak in verband gebracht met mensen die blind of slechtziend zijn. De situatie zoals beschreven op deze pagina gaat daar natuurlijk ook over. Toch raakt digitale toegankelijkheid veel meer mensen. Denk aan iemand die doof of slechthorend is en een video zonder ondertiteling niet kan volgen; iemand met een spraakstoornis die moeite heeft met telefoongesprekken en spraakassistenten; iemand met een motorische beperking die geen muis kan bedienen of niet op kleine knoppen kan drukken; of iemand met concentratieproblemen die moeite heeft om een tekst te lezen terwijl er allerlei andere bewegingen op het scherm zijn. Een digitaal toegankelijke website of app kan het voor al deze mensen prettiger maken om te doen wat voor andere mensen misschien wel vanzelfsprekend is, en daar zet ik mij graag voor in.
Uitgelichte afbeelding door Vitaly Gariev op Unsplash. De afgebeelde persoon is niet de persoon waarmee ik sprak.